Wynagrodzenie dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej – czy przysługuje najbliższej rodzinie? III CZP 35/24

Wynagrodzenie dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej, a konkretnie rodzica opiekującego się pełnoletnim całkowicie ubezwłasnowolnionym dzieckiem – co do zasady – nie przysługuje, gdy na rodzicu tym spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec tego dziecka (art. 162 § 2 KRO)

Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 10 stycznia 2025 roku, sygn. akt III CZP 35/24

Wynagrodzenie dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie jest przyznawane przez Sąd.

Art. 162 ust. 1 kro:

Sąd opiekuńczy przyzna opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej.

Wynagrodzenie dla opiekuna jest pokrywane z majątku osoby ubezwłasnowolnionej, jeżeli osoba ta posiada stosowne środki.

Przedmiotem niedawnych rozważań Sądu Najwyższego było zagadnienie:

czy matce pełnoletniego i ubezwłasnowolnionego całkowicie syna, wobec którego spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny rodzica na rzecz nieusamodzielnionego dziecka może być przyznane – na podstawie art. 162 § 1 i 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wynagrodzenie za sprawowanie opieki, pomimo wyłączenia z § 2 tego przepisu, że wynagrodzenia nie przyznaje się, gdy sprawowanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego”?

Zgodnie bowiem z art. 162 § 2 kro:

Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Sąd Najwyższy zajmując się wynagrodzeniem dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej w uchwale z 10 stycznia 2025 roku, sygn. akt III CZP 35/24 stwierdził:

„Wynagrodzenie za sprawowanie opieki prawnej nad ubezwłasnowolnionym dzieckiem – co do zasady – nie przysługuje rodzicom, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec tego dziecka (art. 162 § 2 kro)”.

Uchwała ta wpisuje się w dominujący kierunek orzecznictwa kwestionujący prawo najbliższych członków rodziny objętych obowiązkiem alimentacyjnym do wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnionym krewnym. 

Stanowisko w kwestii wynagrodzenia dla opiekuna osób ubezwłasnowolnionych oceniane jako sprawiedliwe społecznie, w mojej ocenie nie uwzględnia jednak trudnych czasem kwestii materialnych. Blisko spokrewniony opiekun osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie zmuszony do rezygnacji z pracy (w dalszej perspektywie otrzymujący mniejszą emeryturę), oprócz systemu zasiłkowego być może powinien mieć prawo również do wynagrodzenia zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba ubezwłasnowolniona całkowicie posiada stosowne środki do jego pokrycia. 

Wynagrodzenie dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej, która jest z nim blisko spokrewniona nasuwa pewne refleksje.

Oczywiście posiadanie przez ubezwłasnowolnionego zasobów finansowych lub ich brak nie mogą dywersyfikować sytuacji opiekunów w tym zakresie. Z drugiej strony pokrywanie wynagrodzenia objętego obowiązkiem alimentacyjnym (a więc członka najbliższej rodziny) opiekuna ze środków publicznych w przypadku braku możliwości sięgnięcia do majątku ubezwłasnowolnionego również byłoby wątpliwie uzasadnione etycznie. 

Ostatnia uchwała Sądu Najwyższego akcentuje obowiązek alimentacyjny jako przesłankę negatywną prawa opiekuna do wynagrodzenia.

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt: III CZP 35/24: Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 10 stycznia 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku A. P.‎z udziałem Gminy (…)‎o przyznanie opiekunowi wynagrodzenia za opiekę nad osobą pełnoletnią,‎na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Poznaniu‎postanowieniem z 19 lipca 2024 r., II Ca 452/24, ‎zagadnienia prawnego:

 „Czy matce pełnoletniego i ubezwłasnowolnionego całkowicie syna, wobec którego spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny rodzica na rzecz nieusamodzielnionego dziecka (por. art. 133 § 1 KRO), może być przyznane – na podstawie art. 162 § 1 i 3 KRO – wynagrodzenie za sprawowanie opieki, pomimo wyłączenia z § 2 tego przepisu, że wynagrodzenia nie przyznaje się, gdy sprawowanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego?”

Więcej o ubezwłasnowolnieniu we wpisie: JAK PRZEPROWADZIĆ UBEZWŁASNOWOLNIENIE OSOBY STARSZEJ?

Wynagrodzenie dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej to kwestia ściśle związana z zagadnieniem Obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek ten w skrócie:

Art. 128 [Pojęcie; alimentacja krewnych] Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Art. 129 [Kolejność] 

§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

§ 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Zastrzeżenie prawne: Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i nie mogą zastępować profesjonalnych porad czy usług prawnych. Przed podjęciem decyzji należy skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w danej dziedzinie.