Jak odrzucić spadek po terminie?

Jak odrzucić spadek po terminie? (spadek zadłużony)

W praktyce kancelarii często spotykam się z sytuacją, w której spadkobierca dowiaduje się o długach spadkowych dopiero po upływie ustawowego terminu na odrzucenie spadku. Powstaje wtedy pytanie: czy można jeszcze skutecznie odrzucić spadek po terminie?

Odpowiedź brzmi: tak, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Polski ustawodawca nie przewiduje „przywrócenia terminu” do odrzucenia spadku. Możliwe jest natomiast uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie, jeżeli spadkobierca działał pod wpływem błędu lub groźby. Podstawę prawną stanowi art. 1019 k.c. w zw. z art. 84 i 88 k.c.

Termin na odrzucenie spadku

Co do zasady spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, na złożenie oświadczenia o:

 

• • przyjęciu spadku

• • przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza

• • albo odrzuceniu spadku

Po upływie tego terminu dochodzi obecnie do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (wcześniej – w wielu przypadkach – do prostego przyjęcia spadku, co ważne – obecnie też może to nastąpić w odniesieniu do spadków otwartych przed zmianą przepisów, czyli w sytuacji, gdy przeprowadzamy postępowanie spadkowe po osobie zmarłej pod rządami starych przepisów).

Czy można odrzucić spadek po terminie?

Tak, ale wyłącznie poprzez:

 

1. 1. złożenie przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie

1. 1. wykazanie istnienia błędu lub groźby

1. 1. jednoczesne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

1. 1. uzyskanie zatwierdzenia przez sąd

Nie wystarczy samo stwierdzenie, że spadkobierca „nie wiedział o długach”. Konieczne jest wykazanie tzw. błędu prawnie doniosłego.

Najważniejsza przesłanka: błąd istotny

W praktyce zdecydowana większość spraw dotyczących odrzucenia spadku po terminie opiera się na błędzie dotyczącym rzeczywistego stanu majątku spadkowego.

Sądy przyjmują, że błędem może być m.in.:

 

• • brak wiedzy o istnieniu znacznych długów

• • błędne przekonanie, że spadkodawca nie posiadał zobowiązań

• • nieświadomość istnienia testamentu

• • błędne informacje przekazane przez innych członków rodziny

Jednocześnie orzecznictwo podkreśla, że nie każdy brak wiedzy uzasadnia uchylenie się od skutków upływu terminu.

odrzucenie spadku po terminie – dominująca linia orzecznicza – obowiązek dochowania staranności

Obecnie przeważa rygorystyczne stanowisko Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, zgodnie z którym spadkobierca powinien wykazać należytą staranność w ustalaniu sytuacji majątkowej spadkodawcy.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że:

„błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności”.

Za błąd istotny można uznać brak wiedzy o stanie spadku tylko wtedy, gdy spadkobierca podejmował realne działania zmierzające do ustalenia majątku i długów spadkowych.

W praktyce oznacza to, że sąd może odmówić zatwierdzenia uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia, jeżeli spadkobierca:

 

• • całkowicie ignorował sytuację finansową spadkodawcy

• • nie odbierał korespondencji

• • nie podejmował żadnych prób ustalenia zadłużenia

• • wiedział o problemach finansowych spadkodawcy, ale liczył, że „długów nie będzie dużo”

postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2018-05-15, sygn. akt: II CSK 5/18: 

Odrzucenie spadku po terminie – Termin na złożenie wniosku do sądu

Bardzo istotny jest kolejny termin – roczny termin z art. 88 § 2 k.c. Spadkobierca ma bowiem rok od momentu wykrycia błędu na:

 

• • złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych

• • oraz złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Po upływie tego terminu uprawnienie wygasa definitywnie.

Spór w orzecznictwie: kiedy termin jest zachowany?

Przez wiele lat istniał spór dotyczący tego, czy dla zachowania rocznego terminu wystarczy samo wniesienie wniosku do sądu, ale o tym innym razem w osobnym wpisie.

Odrzucenie spadku po terminie – procedura

Postępowanie obejmuje zwykle następujące etapy:

 

1. 1. sporządzenie wniosku do sądu spadku,

1. 1. wskazanie okoliczności uzasadniających błąd,

1. 1. dołączenie dowodów (wezwania do zapłaty, korespondencja z wierzycielami, dokumenty dotyczące zadłużenia),

1. 1. złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych,

1. 1. jednoczesne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku,

1. 1. rozprawa sądowa,

1. 1. wydanie postanowienia zatwierdzającego albo oddalającego wniosek.

O czym warto pamiętać?

W sprawach o odrzucenie spadku po terminie kluczowe znaczenie mają:

 

• • szybkość działania,

• • prawidłowe ustalenie momentu wykrycia błędu,

• • odpowiednie przygotowanie materiału dowodowego,

• • wykazanie należytej staranności.

Sądy na ogół szczegółowo analizują zachowanie spadkobierców i badają, czy rzeczywiście nie mogli wcześniej ustalić sytuacji majątkowej zmarłego. Dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej oceny i odpowiedniej strategii procesowej.

 

Jak sprawdzić czy spadek jest zadłużony?

Zastrzeżenie prawne: Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i nie mogą zastępować profesjonalnych porad czy usług prawnych. Przed podjęciem decyzji należy skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w danej dziedzinie. odrzu