Przedawnienie zachowku – do kiedy można dochodzić jego zapłaty?

Przedawnienie zachowku to jeden z najważniejszych tematów związanych z dochodzeniem praw po śmierci spadkodawcy.

W praktyce wiele osób traci możliwość uzyskania należnych pieniędzy tylko dlatego, że zbyt długo zwleka z podjęciem działań. Warto więc wiedzieć, kiedy rozpoczyna się bieg przedawnienia, jak liczy się termin przy dziedziczeniu testamentowym i ustawowym oraz co może przerwać przedawnienie roszczenia o zachowek.

Czym jest zachowek?

Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, którzy zostali pominięci w spadku lub otrzymali mniej, niż gwarantuje im prawo.

Instytucja zachowku ma chronić najbliższych krewnych przed całkowitym pozbawieniem udziału w majątku spadkowym.

Prawo do zachowku przysługuje przede wszystkim:

dzieciom spadkodawcy
wnukom (jeżeli dziecko spadkodawcy nie żyje)
małżonkowi
rodzicom spadkodawcy – jeśli byliby powołani do spadku z ustawy

Wysokość zachowku wynosi:

połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym
dwie trzecie udziału – gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni

Na czym polega przedawnienie zachowku?

Przedawnienie zachowku oznacza, że po upływie określonego czasu osoba zobowiązana do zapłaty może uchylić się od spełnienia roszczenia. Sam dług formalnie nie znika, ale nie można go skutecznie dochodzić przed sądem.

W praktyce oznacza to, że jeśli uprawniony zbyt długo zwleka z dochodzeniem zachowku, może bezpowrotnie utracić możliwość uzyskania pieniędzy.

Ile wynosi termin przedawnienia zachowku?

Przedawnienie zachowku następuje po 5 latach. Dotyczy to:

roszczenia przeciwko spadkobiercy
roszczenia przeciwko osobie obdarowanej darowizną doliczaną do spadku
roszczenia wobec zapisobiercy windykacyjnego

Kluczowe znaczenie ma jednak moment rozpoczęcia biegu terminu.

Przedawnienie zachowku przy dziedziczeniu testamentowym

W przypadku testamentu termin przedawnienia liczony jest od dnia ogłoszenia testamentu.

Oznacza to, że pięcioletni termin nie biegnie od śmierci spadkodawcy, lecz od chwili formalnego otwarcia i ogłoszenia testamentu przez sąd albo notariusza.

Przykład

Spadkodawca zmarł w maju 2020 roku, ale testament został ogłoszony dopiero w czerwcu 2021 roku. Przedawnienia zachowku upłynie więc w czerwcu 2026 roku, a jeżeli nie jest to bardzo stara sprawa (w 2018 roku nastąpiła zmiana przepisów o liczeniu przedawnienia), to przedawnienie następuje na koniec roku, czyli 31 grudnia.

To bardzo ważne, ponieważ wiele osób błędnie zakłada, że przedawnienie zachowku zawsze liczy się od śmierci spadkodawcy.

Przedawnienie zachowku przy dziedziczeniu ustawowym

Przy dziedziczeniu ustawowym sytuacja wygląda inaczej. Jeśli nie ma testamentu, termin przedawnienia zachowku liczy się od dnia otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci spadkodawcy.

W praktyce oznacza to, że:

śmierć spadkodawcy rozpoczyna bieg terminu
nie ma znaczenia późniejsze postępowanie spadkowe
uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie przesuwa początku biegu przedawnienia

Przykład

Spadkodawca zmarł 10 marca 2021 roku i nie pozostawił testamentu. Roszczenie o zachowek przedawni się 10 marca 2026 roku, a właściwie 31 marca 2026 roku (uwaga! zmiana przepisów o przedawnieniu na koniec roku nastąpiła w 2018 roku i przy spadkach otwartych przed tą datą mają skutek na 31 grudnia zastosowanie mają przepisy przejściowe!).

Art. 1007. [Przedawnienie roszczeń z zachowku]
§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.
§ 3. Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.
§ 4. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Jak liczyć początek biegu przedawnienia zachowku?

To jeden z najczęściej pojawiających się problemów praktycznych.

Przedawnienie zachowku przy testamencie:

termin biegnie od ogłoszenia testamentu

Przedawnienie zachowku przy dziedziczeniu ustawowym:

termin biegnie od dnia śmierci spadkodawcy

Warto pamiętać, że:

późniejsze odkrycie majątku
brak wiedzy o prawach do zachowku
konflikty rodzinne
przedłużające się postępowanie spadkowe

co do zasady nie wstrzymują biegu przedawnienia.

Co przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zachowek?

Istnieją sytuacje, które powodują przerwanie biegu przedawnienia. Po przerwaniu termin liczy się od początku.

Przerwanie biegu przedawnienia zachowku następuje m.in. przez:

Złożenie pozwu o zachowek

To najczęstsza i najskuteczniejsza metoda przerwania przedawnienia.

Uznanie długu przez zobowiązanego

Jeżeli osoba zobowiązana przyzna, że zachowek się należy, może dojść do przerwania biegu przedawnienia.

Wszczęcie mediacji

Formalna mediacja dotycząca zapłaty zachowku także może wywołać skutek w postaci przerwania przedawnienia.

Co nie przerywa biegu przedawnienia zachowku?

Klienci, którzy zgłaszają się do mojej kancelarii, którą prowadzę w Bytomiu często myślą, że wysłanie wezwania do zapłaty wystarczy do przerwania przedawnienia zachowku. Tak nie jest.

Wysłanie wezwania do zapłaty w ogóle, nie tylko przy zachowku nie przerywa biegu przedawnienia.

Przedawnienia zachowku nie przerywa m.in.:

prywatna korespondencja
wezwanie do zapłaty wysłane listem
postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku
dział spadku

Dlatego nie warto zwlekać z podjęciem formalnych działań prawnych.

Czy sąd bada przedawnienie zachowku z urzędu?

Co do zasady sąd bierze pod uwagę przedawnienie tylko wtedy, gdy pozwany podniesie taki zarzut.

Jeżeli zobowiązany nie wskaże przedawnienia w toku procesu, sąd może zasądzić zachowek mimo upływu terminu.

W praktyce jednak w większości spraw o zachowek zarzut przedawnienia jest podnoszony przez stronę pozwaną.

Czy można dochodzić zachowku po przedawnieniu?

Po upływie terminu nadal można próbować dochodzić roszczenia, ale dłużnik może skutecznie uchylić się od zapłaty, powołując się na przedawnienie zachowku.

Przedawnienie zachowku – podsumowanie

Przedawnienie zachowku następuje po 5 latach od śmierci spadkodawcy bądź ogłoszenia jego testamentu. to kwestia, której nie można lekceważyć.