Długi spadkowe – Czy wierzyciel może ustalać dane osobowe spadkobierców zmarłego dłużnika w celu dochodzenia należności?
Na to pytanie odpowiedział Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 2026 r. (sygn. akt III OSK 875/23). Orzeczenie ma istotne znaczenie dla praktyki windykacyjnej oraz dla ochrony danych osobowych w postępowaniach związanych z dziedziczeniem.
Dochodzenie długu po śmierci dłużnika – praktyczny problem wierzycieli
Śmierć dłużnika nie powoduje automatycznego wygaśnięcia jego zobowiązań. Zgodnie z przepisami prawa spadkowego długi wchodzą w skład spadku i co do zasady przechodzą na spadkobierców. W praktyce jednak wierzyciele często napotykają trudność polegającą na ustaleniu, kto faktycznie nabył spadek po zmarłym dłużniku.
W takich sytuacjach wierzyciele próbują pozyskiwać dane osobowe potencjalnych spadkobierców, aby następnie skierować wobec nich roszczenia związane z długiem spadkowym. Powstaje jednak pytanie, czy takie działanie jest zgodne z przepisami o ochronie danych osobowych.
Wyrok NSA z 8 kwietnia 2026 r. – brak prawa do pozyskiwania danych spadkobierców
W wyroku z 8 kwietnia 2026 r. (III OSK 875/23) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że wierzyciel osoby zmarłej nie jest uprawniony do pozyskiwania danych osobowych potencjalnych spadkobierców wyłącznie w celu windykacji zobowiązania.
Sprawa dotyczyła podmiotu, który wystąpił o udostępnienie danych osobowych osób mogących być spadkobiercami zmarłego dłużnika. Wnioskodawca argumentował, że informacje te są niezbędne do dochodzenia należności wynikającej z istniejącego zobowiązania.
Organy administracji odmówiły jednak udostępnienia danych, wskazując na brak wystarczającej podstawy prawnej oraz konieczność ochrony danych osobowych. Spór ostatecznie trafił do sądu administracyjnego.
NSA podzielił stanowisko organów i podkreślił, że sam fakt posiadania wierzytelności wobec zmarłego dłużnika nie stanowi podstawy do udostępnienia danych osobowych osób, które potencjalnie mogą być jego spadkobiercami.
Ochrona danych osobowych a interes wierzyciela
W uzasadnieniu wyroku sąd zwrócił uwagę na konieczność zachowania równowagi pomiędzy interesem wierzyciela a prawem do ochrony danych osobowych.
Dane potencjalnych spadkobierców są danymi osobowymi i podlegają ochronie. Ich udostępnienie wymaga wyraźnej podstawy prawnej oraz spełnienia przesłanek wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych.
W ocenie NSA interes wierzyciela polegający na dochodzeniu należności nie uzasadnia automatycznego udostępnienia danych osób trzecich, które dopiero potencjalnie mogą być spadkobiercami.
Jak wierzyciel może ustalić spadkobierców dłużnika?
Wyrok NSA nie oznacza jednak, że wierzyciel całkowicie traci możliwość dochodzenia roszczeń po śmierci dłużnika. Sąd wskazał, że ustalenie kręgu spadkobierców powinno następować w ramach procedur przewidzianych przez prawo spadkowe.
Do podstawowych instrumentów należą w szczególności:
- postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem,
- akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza,
- postępowania sądowe dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe.
Dopiero w ramach tych procedur można ustalić osoby, które faktycznie nabyły spadek i które mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego.
Znaczenie wyroku dla wierzycieli i praktyki windykacyjnej
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2026 r. ma duże znaczenie dla praktyki windykacyjnej. Potwierdza on bowiem, że wierzyciel nie może samodzielnie pozyskiwać danych osobowych potencjalnych spadkobierców zmarłego dłużnika w celu windykacji długu.
W praktyce oznacza to konieczność korzystania z przewidzianych prawem procedur spadkowych oraz prowadzenia działań prawnych w sposób zgodny z przepisami o ochronie danych osobowych.
Dla wierzycieli kluczowe jest zatem odpowiednie zaplanowanie strategii dochodzenia roszczeń po śmierci dłużnika – tak, aby działania windykacyjne były skuteczne, a jednocześnie zgodne z obowiązującym prawem.
więcej o długach spadkowych:
Przedawnienie długów spadkowych – uchwała SN z 11.02.2026 r. a długi spadkowe
Jak sprawdzić czy spadek jest zadłużony – Spis inwentarza i długi spadkowe
spadek z długami po dalekim krewnym
Śmierć dłużnika przed wszczęciem egzekucji
Jeżeli jesteś z Bytomia lub sąsiedniego miasta i masz problem spadkowy – Kancelaria Radcy Prawnego w centrum Bytomia specjalizuje się w prawie spadkowym: prowadzi skomplikowane sprawy spadkowe, w tym również dla klientów z zagranicy, jak: wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, sprawy o zachowek, ważność testamentu, dziedziczenie z testamentu, dział spadku.
Zastrzeżenie prawne: Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i nie mogą zastępować profesjonalnych porad czy usług prawnych. Przed podjęciem decyzji należy skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w danej dziedzinie.